Naslijeđe kolonizacije, otimačine, potiskivanja starosjedilaca i genocida

Istorija Sjedinjenih Američkih Država i Izraela često se promatra odvojeno, ali kada se sagleda kroz prizmu kolonizacije, otimačine zemlje i potiskivanja starosjedilačkog stanovništva, sličnosti su više nego očite. Upravo te sličnosti nude objašnjenje zašto SAD gotovo bezrezervno stoje uz Izrael u svim njegovim potezima, uključujući i one koje međunarodna zajednica ocjenjuje kao kršenja ljudskih prava i međunarodnog prava.

Sjedinjene Američke Države – kolonija izgrađena na genocidu

Dolazak evropskih doseljenika u Sjevernu Ameriku od 17. stoljeća nadalje značio je početak sistematskog potiskivanja, protjerivanja i uništavanja domorodačkih naroda. Zemlja starosjedilaca oduzimana je kroz nasilne sukobe, lažne ugovore i prisilna preseljenja. Milioni Indijanaca izgubili su život, a oni koji su preživjeli svedeni su na rezervate i egzistencijalnu marginalizaciju. Paralelno s tim, teritorij SAD se širio kroz ratove, aneksije i kupovine, od Meksičko-američkog rata pa sve do pacifičkih otoka.

Kako su se SAD širile …

Sjedinjene Američke Države su se širile kombinacijom ratova, aneksija i političkih pritisaka na račun susjednih i drugih država. Nakon rata za nezavisnost od Britanije dobile su ogromne teritorije istočno od Mississippija, a 1812. pokušale su osvojiti dijelove Kanade, dok su sporazumom s Britanijom 1846. preuzele Oregon teritoriju.

Od Meksika su u ratu 1846–1848. otele gotovo polovinu njegove zemlje, uključujući Kaliforniju, Teksas, Novi Meksiko, Arizonu, Nevadu i Utah, što je najveće pojedinačno proširenje u američkoj istoriji.

Od Španije su 1821. preuzele Floridu, a 1898. nakon Špansko-američkog rata i Portoriko, Guam i Filipine.

Havaje su 1893. srušivši monarhiju pretvorile u protektorat, a 1898. anektirale.

Osim toga, SAD su 1903. organizovale odcjepljenje Paname od Kolumbije kako bi preuzele Panamski kanal.

Sve to pokazuje da je američko širenje, baš kao i kasniji izraelski projekat, počivalo na sili, otimanju i instrumentalizaciji „prava jačeg“ pod krinkom širenja civilizacije i sigurnosti.

Izrael – kolonija 20. i 21. stoljeća

Osnivanjem države Izrael 1948. godine, gotovo 750.000 Palestinaca protjerano je ili pobjeglo u strahu od nasilja. Taj proces poznat kao Nakba (katastrofa) predstavlja paralelu s američkim „Trail of Tears“, prisilnim maršem i progonom Indijanaca. Od tada do danas, Izrael se širi na račun palestinskih teritorija – Zapadne obale, Istočnog Jerusalema i Gaze – kroz naseljavanje, aneksije i vojnu silu. Palestinci se suočavaju s istim obrascima: gubitkom zemlje, ograničenjima kretanja, getoizacijom i stalnim vojnim pritiskom.

Projekat Velikog Izraela

Unutar izraelskog političkog spektra postoji ideja poznata kao projekat Velikog Izraela. Ona polazi od biblijskih granica „obećane zemlje“ koje bi obuhvatale teritorije mnogo šire od današnjeg Izraela – uključujući cijele Jordan i Liban, dijelove Sirije, Iraka i Saudijske Arabije pa čak i Kuvajt i dijelove Egipta i Turske. Iako nije zvanična politika izraelske države, koncept Velikog Izraela snažno utiče na radikalne cionističke pokrete i pojedine političke elite.
Ekspanzija izraelskih naselja na okupiranim palestinskim teritorijama često se tumači kao praktična implementacija tog projekta – „korak po korak“ širenje granica na račun susjednih naroda. Ovakva vizija ima snažan odjek kod onih koji vjeruju u ideološku i religijsku misiju Izraela, ali i kod strateških partnera poput SAD-a, koji u jačanju Izraela vide garanciju vlastitih interesa na Bliskom istoku.

Paralelni obrasci kolonizacije

Obje države izgrađene su na ideji „obećane zemlje“ – SAD kroz koncept Manifest Destiny, a Izrael kroz cionističku ideju povratka u biblijsku domovinu. Oba narativa opravdavala su protjerivanje starosjedilaca i otimanje teritorija. U oba slučaja, ekspanzija se pravdala „božanskim pravom“ i „civilizacijskom misijom“.

Obje zemlje su otimale dijelove susjednih zemalja ili su anektirale cijele njihove teritorije.

Zaključak

Kada se pogleda paralela između SAD-a i Izraela, jasno je da nije riječ samo o političkom savezništvu, već o dubokoj ideološkoj povezanosti. Američka istorija kolonizacije i genocida nad starosjediocima reflektuje se u izraelskom odnosu prema Palestincima. Upravo zato, Washington teško može kritikovati Tel Aviv – jer bi u tom ogledalu prepoznao vlastitu prošlost. Podrška Izraelu, dakle, nije samo pitanje geopolitike, već i zajedničkog kolonijalnog nasljeđa koje se do danas opravdava retorikom „božanskog prava“ i „sigurnosti“.

Reference:

[^1]: U.S. National Park Service – dokumenti o Trail of Tears i prisilnim preseljenjima domorodačkih naroda.
[^2]: Historijski radovi o genocidnim elementima politike prema Indijancima u 18. i 19. stoljeću.
[^3]: UN izvještaji o izraelskim naseljima i prisilnim iseljenjima (1967–danas).
[^4]: Human Rights Watch (2021.) – izvještaj o aparthejdu i progonu u Izraelu/Palestini.