admin
Dok se Tešanj grije sagorijevanjem skoro osam hiljada tona uglja godišnje, Lukavac koristi toplotu koja u Termoelektrani Tuzla nastaje kao nusproizvod proizvodnje struje — energiju koja bi inače otišla u zrak.
Grijanje u Tešnju – toplotna energija iz uglja
Grad Tešanj se pretežno grije putem sistema daljinskog grijanja kojim upravlja JP „Toplana“ d.d. Tešanj, smještena u industrijskoj zoni Bukva. Ovaj sistem pokriva približno 500 domaćinstava i oko 50 privrednih subjekata, čime predstavlja važan energetski stub za centralno gradsko područje.
Toplana koristi fosilna goriva, tačnije mrki ugalj i lignit koji se nabavljaju iz domaćih rudnika. Sezona grijanja traje od 15. oktobra do 15. aprila, uz mogućnost produženja tokom hladnih mjeseci. Toplina se svakodnevno isporučuje od 5:00 do 22:00 sata, dok se u ekstremnim uslovima (kada temperatura padne ispod –5 °C) grijanje ne prekida ni tokom noći.
Prema izvještaju JP „Toplana“ Tešanj za 2024. godinu, tokom jedne grijne sezone potroši se 7.674,54 tone uglja.
Uzimajući prosječnu tržišnu cijenu od 260 KM po toni (računato između mrkog uglja i lignita), ukupna vrijednost potrošenog energenta iznosi oko:
7.674,54 t × 260 KM/t = 1.995.380 KM,
što odgovara približno milion eura po sezoni.
Ova brojka predstavlja samo trošak nabavke goriva, bez uračunatih dodatnih izdataka za transport, radnu snagu, servis i održavanje toplovoda. Dakle, svaka tona uglja znači i dodatno opterećenje na okoliš, budući da sistem u Tešnju funkcioniše po klasičnom modelu sagorijevanja fosilnih goriva.
Grijanje u Lukavcu – toplina koja bi inače bila izgubljena
Za razliku od Tešnja, Lukavac koristi toplinu iz Termoelektrane Tuzla (TE Tuzla), kojom upravlja Elektroprivreda BiH. Ovim sistemom upravlja JP “Rad” d.o.o. Lukavac, koje je zaduženo za distribuciju topline prema domaćinstvima, ustanovama i privrednim objektima.
Suštinska razlika leži u izvoru energije:
u Lukavcu se ne sagorijeva dodatni ugalj radi grijanja. Toplina koja grije grad nastaje kao nusproizvod (otpad) proizvodnje električne energije u TE Tuzla.
Kada se u termoelektrani sagorijeva ugalj, stvara se ogromna količina vrele vode i pare. Uobičajeno, ta bi energija bila rashlađena i izgubljena u rashladnim tornjevima, ali se u ovom slučaju koristi u kogeneracijskom procesu – istovremenoj proizvodnji struje i toplote.
Vrela voda se cjevovodom pod visokim pritiskom transportuje prema Lukavcu, pri temperaturi od 130 do 145°C, gdje preko izmjenjivača toplote predaje energiju korisnicima. Nakon toga, ohlađena voda vraća se nazad u TE Tuzla, ulazi ponovo u ciklus proizvodnje i time povećava ukupnu energetsku efikasnost postrojenja.
Dakle, toplina koju Lukavac koristi nije rezultat dodatnog sagorijevanja uglja, već pametno iskorištena „otpadna“ energija koja bi inače bila izgubljena u atmosferi.
Ko snosi troškove pumpanja i distribucije topline
Transport toplotne energije od TE Tuzla do Lukavca zahtijeva stalno pumpanje pod pritiskom, nadzor i održavanje sistema.
Prema ugovorima između Elektroprivrede BiH i JP „Rad“ Lukavac, sve troškove pumpanja, gubitaka na mreži i održavanja snosi lukavačko komunalno preduzeće.
TE Tuzla prodaje toplotnu energiju na izlaznoj toplinskoj stanici u krugu elektrane, a od tog mjesta nadalje — JP Rad preuzima obavezu distribucije krajnjim korisnicima.
U cijenu grijanja koju plaćaju građani uračunata je, dakle:
- nabavna cijena toplotne energije od TE Tuzla,
- trošak električne energije za pumpanje,
- troškovi održavanja i radne snage,
- te gubici u mreži.
Koliki dio Lukavca koristi daljinsko grijanje
Prema podacima Grada Lukavca, na daljinski sistem grijanja priključeno je oko 2.900 stambenih jedinica ukupne površine oko 163.000 m², uz dodatnih 22.000 m² javnih objekata i 165.000 m² poslovnih prostora.
To znači da je u Lukavcu daljinsko grijanje dostupno za znatno veći broj korisnika nego u Tešnju, ali uz neuporedivo manji ekološki otisak.
Da napomenemo: Tešanj: samo 500 domaćinstava i 50 privrednih subjekata
Energetska logika: ugalj naspram kogeneracije
| Grad | Izvor energije | Potrošnja goriva | Broj korisnika | Ekološki uticaj |
|---|---|---|---|---|
| Tešanj | Sagorijevanje uglja (mrki/lignit) | 7.674,54 t po sezoni | ~550 | Visok – direktne emisije CO₂ i čestica |
| Lukavac | Nusproizvod proizvodnje električne energije (TE Tuzla) | 0 t dodatnog uglja | ~2.900 | Znatno manji – korištenje otpadne topline |
Zaključak
Poređenje cijene grijanja između Tešnja i Lukavca nije realno jer se radi o dva potpuno različita sistema:
- Tešanj mora kupovati i sagorijevati ugalj,
- Lukavac koristi energiju koja već postoji u procesu proizvodnje električne energije.
- sve druge troškove (pumpanje vrele vode, održavanje sistema, radna snaga, …) imaju iste
Drugim riječima, dok Tešanj svake zime mora potrošiti skoro osam hiljada tona uglja kako bi zagrijao nekoliko stotina domaćinstava, Lukavac koristi toplinu koja bi — da nema vrelovoda — završila u zraku iznad Tuzle.
Sistem grijanja u Lukavcu predstavlja energetski i ekološki pametniji model koji pokazuje kako se uz saradnju javnih preduzeća može ostvariti održivo grijanje cijelog grada bez dodatne potrošnje uglja i bez nepotrebnog opterećenja okoliša.
