Premijer Nikšić krivi nefostazak uglja za poskupljenje struje, ali računica pokazuje suprotno – inverter klime štede ugalj za termoelektrane, koje ga efikasnije koriste i ostvaruju dodatnu zaradu. Ko ovdje koga grije?

Premijer Federacije BiH Nermin Nikšić tvrdi da je razlog poskupljenja struje manjak uglja. Uz to premijer Nikšić građanima prigovara nekakav “komfor” pri grijanju inverter klimama.

Međutim, činjenice, statistika i logika pokazuju potpuno suprotno: prelazak na grijanje na inverter klime omogućava Elektroprivredi BiH da sačuva ugalj za termoelektrane (TE), koje iz iste količine proizvode više električne energije nego što klime potroše – čime se zapravo povećava dobit, a ne gubi resurs.

Statistika: Koliko domaćinstava, koliko uglja, koliko energije?

Prema posljednjem popisu, u Federaciji BiH postoji oko 750.000 domaćinstava. Od toga se, prema različitim procjenama, oko 30% ili 225.000 domaćinstava grije na čvrsta goriva (uglavnom ugalj i drva), od čega je čak 80% u ruralnim i prigradskim područjima – na selu.

Procjene tržišta kažu da je najmanje 50.000 domaćinstava u posljednje 3 godine prešlo na grijanje putem inverter klima, a taj broj stalno raste.

Radi se o domaćinstvima koja su nekada koristila drva ili ugalj, a sada se griju inverter klimama snage 12.000 BTU (tzv. „dvanaestkama“), čija maksimalna potrošnja iznosi oko 1.300 W po satu.

Ako takva klima radi 8 sati dnevno tokom 30 dana, mjesečna potrošnja iznosi oko 312 kWh, odnosno 1.600 kWh za cijelu sezonu grijanja (novembar – mart).

Ukoliko svako od tih domaćinstava godišnje uštedi sagorijevanje 7,5 tona uglja, to znači da je ukupno 375.000 tona uglja ostalo neiskorišteno u individualnim ložištima.

Koliko uglja troši domaćinstvo – i koliko struje TE mogu proizvesti iz tog uglja?

Jedno prosječno domaćinstvo koje se grije na ugalj potroši oko 1,5 tona mjesečno, odnosno 7,5 tona za pet mjeseci. Termoelektrana od tih 7,5 tona uglja, uz prosječnu efikasnost od 30% i energetsku vrijednost od 27 MJ/kg, može proizvesti oko 17.000 kWh električne energije.

S druge strane, klima uređaji potroše maksimalno 1.600 kWh za isto vrijeme. Jasna je razlika – iz istog uglja, TE mogu proizvesti deset puta više struje nego što potroši jedno domaćinstvo koje se grije na klimu.

Koliko energije može proizvesti TE iz ušteđenog uglja?

Količina struje koja se u TE može proizvesti od 7,5 tona uglja zavisi od vrste uglja, efikasnosti termoelektrane i procesa sagorevanja.
Generalno, na osnovu prosečne efikasnosti termoelektrana, može se koristiti približno 24-25% energije iz uglja za proizvodnju struje.

Prosečna energetska vrijednost uglja je oko 24-30 MJ/kg (megadžula po kilogramu uglja)
Ako uzmemo srednju vrijednost od 27 MJ/kg, ukupna energija iz 7,5 tona uglja bila bi:
7,5 tona x 1000 kg/tona x 27 MJ/kg= 202,500 MJ
Pretvaranjem MJ u kWh, gdje 1 kWh = 3,6 MJ, dobijamo:
202,500 MJ ÷ 3,6 = 56,250 kWh
U termoelektrani sa efikasnošću od 30%, stvarna proizvodnja struje bi bila:
56,250 kWh x 0,30 = 16,875 kWh.

Dakle, u TE od 7,5 tona uglja, uz efikasnost od 30%, može se proizvesti oko 16,875 kWh struje, odnosno 17 megawata struje.

Ako znamo da TE iz 1 tone uglja u prosjeku proizvedu 2.250 kWh električne energije (uz efikasnost od 30%), tada 375.000 tona, koliko se uštedi za 5 mjeseci grejne sezone predstavlja potencijalnu proizvodnju od:

375.000 t × 2.250 kWh/t = 843.750.000 kWh ili 843 GWh

To je približno 10% ukupne godišnje proizvodnje električne energije iz termoelektrana u Federaciji BiH (ukupna godišnja proizvodnja TE Tuzla i TE Kakanj kreće se između 8.000 i 9.000 GWh).

Koliko potroše klime – i kolika je neto dobit?

Domaćinstvo koje se grije inverter klimom u prosjeku potroši 1.600 kWh po sezoni. Ako to pomnožimo sa 50.000 domaćinstava:

50.000 × 1.600 kWh = 80.000.000 kWh ili 80 GWh

Dakle, dok klime troše 80 GWh, EPBiH iz ušteđenog uglja proizvodi 843 GWh – što znači da je neto energetski dobitak oko 763 GWh. U tržišnim okvirima, gdje EPBiH struju prodaje po prosječnoj cijeni od 0,15 KM/kWh, to znači:

763.000.000 kWh × 0,15 KM = 114.450.000 KM dodatnog prihoda

Ekološki aspekt: Dimnjaci bez filtera vs. industrijski sistemi

Pored energetske koristi, prelazak na grijanje inverter klimama ima i snažnu ekološku korist. Domaćinstva nemaju nikakvu filtraciju emisija – dok termoelektrane, iako daleko od savršenih, ipak posjeduju filtere na dimnjacima. Procjenjuje se da jedno domaćinstvo koje loži ugalj emitira i do 1.000 kg PM10 čestica po sezoni, što znači da bi se izbjegla emisija čak 50.000 tona zagađujućih čestica godišnje prelaskom 50.000 domaćinstava na klime.

A šta kaže Nikšić?

Premijer Nikšić uporno ponavlja da je „manjak uglja“ jedan od glavnih uzroka poskupljenja električne energije. Međutim, ova tvrdnja ne stoji ni na logici ni na brojkama. Prava istina je da EPBiH – zahvaljujući upravo grijanju putem klima uređaja – ima više uglja na raspolaganju, više proizvedene struje, manje emisija, i znatno veću zaradu.

U tom svjetlu, poskupljenje struje izgleda kao dobro uhodana „računska magla“ kojom se prikriva čista pohlepa i manipulacija informacijama, umjesto stvarnog problema u opskrbi ili proizvodnji.

Kaozaključak: Ako se već više proizvodi, zašto se više naplaćuje?

Kada se sve sabere – 843 GWh dodatne struje, 114 miliona KM potencijalne dobiti, 50.000 tona manje zagađenja – onda se nameće jedno pitanje: ko ovdje laže, a ko plaća? I zašto se u državi koja proizvodi više nego ikad – struja sve češće poskupljuje?

Vrijeme je da se umjesto kazivanja „manjka“ uglja, javnosti predstavi višak profita – i da se o ovim brojkama konačno progovori javno. Ako se već griju na klimama – građani imaju pravo znati ko se zapravo „grije“ na njima.