Izvještaj Evropske komisije za 2026. godinu ukazuje na sve izraženije pritiske na novinare, politički utjecaj na medije, SLAPP tužbe i neizvjesnu finansijsku budućnost javnih servisa.

Udruženje/udruga BH Novinari objavili su upozoravajuće podatke iz najnovijeg izvještaja Evropske komisije o Bosni i Hercegovini za 2026. godinu, prema kojem u protekloj godini nije ostvaren napredak u oblasti slobode izražavanja, medijskih sloboda i zaštite novinara.

Evropska komisija ocjenjuje da medijske slobode u BiH karakteriše duboka stagnacija, uz zabrinjavajuće pokazatelje pogoršanja stanja. Posebno se izdvajaju politički pritisci, verbalni napadi, zastrašivanje i prijetnje novinarima, naročito novinarkama.

Prema podacima Visokog sudskog i tužilačkog vijeća BiH, tokom 2025. godine registrovano je 25 slučajeva napada na novinare, dok ih je godinu ranije bilo 36.

Udruženje BH Novinari zaprimilo je 50 prijava tokom 2025. godine, u poređenju sa 54 prijave iz prethodne godine. Od prijavljenih slučajeva, 12 je okončano sudskim odlukama u korist novinara, uključujući šest strateških tužbi protiv učešća javnosti (SLAPP). Još 26 slučajeva je u toku, a jedan se nalazi pred Evropskim sudom za ljudska prava.

Institucija ombudsmena za ljudska prava BiH zaprimila je 20 žalbi koje se odnose na medije, što je više nego dvostruko u odnosu na devet žalbi iz 2024. godine.

SLAPP tužbe i krivične sankcije za klevetu podstiču autocenzuru

Evropska komisija upozorava da SLAPP tužbe i dalje imaju obeshrabrujući efekat na novinare i slobodu izražavanja, zbog čega je potrebno hitno uskladiti domaće zakonodavstvo s evropskim okvirom za zaštitu od ovakvih postupaka.

Posebno se ukazuje na posljedice kriminalizacije klevete u Republici Srpskoj. Prema podacima VSTV-a, tokom 2025. godine podneseno je 88 krivičnih prijava za klevetu, potvrđene su dvije optužnice, a izrečena je jedna osuđujuća presuda.

Komisija upozorava i na nedovoljnu političku i finansijsku nezavisnost Regulatorne agencije za komunikacije BiH (RAK). Potrebna je reforma procedure imenovanja rukovodstva kako bi se ograničio politički utjecaj i osigurale čvršće garancije nezavisnosti ove institucije.

Dodatni problem predstavlja nepostojanje odgovarajućeg zakonskog okvira za transparentnost vlasništva nad medijima, sprečavanje prikrivene koncentracije medijskog vlasništva, kao i transparentno javno oglašavanje i dodjelu medijskih subvencija.

– „Netransparentno i proizvoljno finansiranje medijskih kuća iz javnih budžeta na različitim nivoima vlasti, zajedno sa smanjenjem finansiranja stranih donatora, ostalo je kritično pitanje za medijske slobode, koje utiče i na uređivačku nezavisnost“, navodi se u izvještaju.

Evropska komisija ukazuje i na praksu oglašavanja javnih kompanija i marketinških agencija povezanih s političkim strankama, koja dodatno narušava integritet medija.

Prema istraživanju Vijeća za štampu i online medije u BiH iz 2025. godine, čak 60 posto informativnih web portala ima nepotpun impresum ili ga uopće nema, čime izostaju osnovne informacije o vlasništvu i uredničkoj odgovornosti.

BHRT u ozbiljnoj opasnosti od gašenja

Posebno alarmantan dio izvještaja odnosi se na stanje javnog RTV sistema u Bosni i Hercegovini.

Evropska komisija navodi da tokom izvještajnog perioda nije ostvaren napredak u osiguravanju finansijske održivosti javnih servisa, uključujući BHRT.

– „Lišen stabilnih izvora finansiranja i suočen s dugotrajnim sudskim sporovima s entitetskim emiterima, BHRT ostaje u ozbiljnoj opasnosti od gašenja“, upozorava Evropska komisija.

Sporovi između Radiotelevizije Republike Srpske, Federalne televizije i BHRT-a i dalje traju, dok vlasti nisu poduzele dovoljne korake kako bi javne emitere zaštitile od političkog utjecaja putem politički kontrolisanih upravnih odbora.

U izvještaju se navodi i da RTRS nastavlja širiti dezinformacije pod utjecajem Rusije, uključujući sadržaje o agresiji na Ukrajinu i evropskom putu Bosne i Hercegovine.

Političkim pritiscima izloženi su i lokalni emiteri koji se finansiraju iz budžeta kantonalnih i lokalnih vlasti.

Evropska komisija upozorava da bez stabilnih, nezavisnih i adekvatno finansiranih javnih medijskih servisa BiH ne može ispuniti osnovne obaveze koje se odnose na medijski pluralizam, digitalnu transformaciju i demokratsku odgovornost.

Novinarstvo u BiH ostaje nesigurna profesija

Izvještaj ukazuje i na izrazito loše radne uslove u medijskom sektoru.

Novinarstvo u BiH i dalje je obilježeno niskim platama, nesigurnim zaposlenjem i slabom zaštitom radničkih prava. Sindikalno organizovanje je na niskom nivou, a ne postoje ni granski kolektivni ugovori za medijske radnike.

BH Novinari i Linija za pomoć novinarima tokom 2025. godine zabilježili su najveći broj otkaza novinarima u jednoj godini, što se povezuje s povlačenjem donatorske podrške.

Kada je riječ o sigurnosti novinara, uspostavljena je mreža kontakt tačaka u tužilaštvima i policijskim agencijama širom BiH, zaduženih za praćenje prijetnji i nasilja nad novinarima i medijskim radnicima.

Međutim, Evropska komisija upozorava da institucije još nisu osigurale punu i održivu primjenu ovog mehanizma niti kontinuirane rezultate u postupanju po prijavljenim slučajevima.

Šta Evropska komisija traži od vlasti BiH?

U preporukama za naredni period Evropska komisija od vlasti u Bosni i Hercegovini zahtijeva:

  • Osiguravanje zaštite novinara i sistematskog institucionalnog postupanja u slučajevima prijetnji i nasilja.
  • Finansijsku održivost i političku nezavisnost javnih RTV servisa.
  • Usklađivanje entitetskog zakonodavstva sa državnim Zakonom o javnom RTV sistemu.
  • Usvajanje zakona o transparentnosti vlasništva nad medijima i kriterijima za javno oglašavanje.
  • Osiguravanje dekriminalizacije klevete na cijeloj teritoriji BiH.

Komisija dodatno zahtijeva usklađivanje domaćeg zakonodavstva s Direktivom Evropske unije o audiovizuelnim medijskim uslugama i Evropskim aktom o slobodi medija.

Izvještaj još jednom ukazuje na to da sloboda medija u Bosni i Hercegovini nije samo pitanje novinarske profesije, već i važan pokazatelj demokratskog razvoja, odgovornosti institucija i prava građana na objektivno i slobodno informisanje.

Izvor: BH Novinari, Evropska komisija