Sarajevo, glavni grad Bosne i Hercegovine, ponovo je pod udarom političkih lidera iz entiteta nastalih na zločinima i genocidu. Milorad Dodik iz entiteta Republika Srpska i Dragan Čović iz nekadašnje tvorevine tzv. Herceg-Bosne udružili su retoriku u pokušaju da Sarajevo – simbol otpora fašizmu, multietničnosti i suživota – predstave kao antisemitsko i anticivilizacijsko mjesto.

Ove etikete dolaze iz političkih centara koji su vlastitu političku moć izgradili na ruševinama bošnjačkih domova, logora, masovnih grobnica i – u slučaju Mostara – i ruševinama kulturne baštine svjetskog značaja. Srbi su Sarajevo držali pod opsadom 1.425 dana, najduže u modernoj historiji Evrope. S brda oko grada djelovali su snajperisti i artiljerija, ubijajući civile, djecu, rušeći bolnice, tramvaje, redove za hljeb. Hiljade su poginule – među njima više od 1.600 djece.

U isto vrijeme, tzv. Herceg-Bosna – politički projekt koji i danas glorifikuje Dragan Čović i njegova stranka – vršila je zločine nad Bošnjacima, stvarala logore, protjerivala stanovništvo, a kulminacija tog kulturocida bio je barbarski čin rušenja Starog mosta u Mostaru 1993. godine. Taj čin nije bio samo vojni – bio je poruka: “izbrisati trag postojanja drugog i drugačijeg”.

Licemjerje koje vrijeđa žrtve

Danas, trideset godina nakon što su njihove političke platforme počinile sve oblike zločina nad Sarajevom i njegovim građanima, Dodik i Čović pokušavaju izvrnuti teze: Sarajevo – grad koji je primao Jevreje još u 16. stoljeću, u kojem je sinagoga udaljena nekoliko stotina metara od džamije i crkve, gdje Jevrejska opština i danas ima značajnu ulogu – optužuje se za antisemitizam.

Ove optužbe dolaze u kontekstu sve glasnijih stavova solidarnosti sa palestinskim civilima koji su pod izraelskim vojnim napadima. Sarajevske ulice i institucije nisu okrenute protiv Jevreja – već protiv zločina, bilo gdje da se dešavaju. To je osnovna razlika između Sarajeva i onih koji bi da mu dijele moralne lekcije.

Zajednički neprijatelj: ideja građanske BiH

Ono što ujedinjuje Dodika i Čovića nije ljubav prema Jevrejima, već strah od Bosne i Hercegovine kao građanske države. Njima odgovara podjela, ekskluzivnost, trajna etnička napetost. Sarajevo kao simbol otvorenosti i zajedničkog života direktno ugrožava njihove vizije trajne podjele zemlje i kontrolisanih teritorija „svojih naroda“.

Zato je važno shvatiti – kada Sarajevo optužuju za antisemitizam, oni u stvari žele diskreditovati njegov moralni autoritet, delegitimizirati njegovu antifašističku historiju i ugušiti savremenu borbu za jedinstvenu, demokratsku državu svih njenih građana.

Istina se ne može prešutjeti

Sarajevo nije savršen grad – ali nije grad mržnje. Sarajevo je grad koji je preživio granate i snajpere, logore i izgladnjivanje, izdaje i sabotaže – ali nikada nije odustao od ideje da ljudi mogu živjeti zajedno. Za razliku od onih koji su ga pokušali spaliti i podijeliti – Sarajevo nije nikoga izbrisalo, zabranilo, uništilo.

Danas, kada isti ti akteri pokušavaju Sarajevo proglasiti „anticivilizacijskim“, dužnost svih nas je da podsjetimo: Sarajevo je bilo i ostalo – civilizacija.

Ko to pljuje po Sarajevu?

Hajde da dodatno argumentujemo tvrdnje o zločinačkom karakteru ratnih projekata koje su vodili politički i vojni prvaci bosanskih Srba i Hrvata, oslanjajući se na presude međunarodnih sudova, prvenstveno Međunarodnog krivičnog tribunala za bivšu Jugoslaviju (MKSJ/ICTY) u Hagu. Ovo daje pravnu i historijsku težinu tvrdnjama iz teksta.

Argumentacija zasnovana na haškim presudama

Republika Srpska i političko-vojno rukovodstvo bosanskih Srba

MKSJ je u više presuda nedvosmisleno utvrdio da je vojska i politički vrh Republike Srpske učestvovao u udruženom zločinačkom poduhvatu (UZP) s ciljem trajnog uklanjanja nesrpskog stanovništva s velikih dijelova Bosne i Hercegovine – što uključuje Sarajevo, Srebrenicu, Prijedor, Foču, Zvornik i druge gradove.

  1. Radovan Karadžić, prvi predsjednik RS – osuđen na doživotnu robiju zbog genocida u Srebrenici, zločina protiv čovječnosti i terorisanja civila Sarajeva.
  2. Ratko Mladić, komandant Vojske RS – osuđen na doživotnu kaznu za genocid, zločine protiv čovječnosti, terorisanje građana Sarajeva, uključujući snajperske i artiljerijske napade na civile u opsadi.
  3. U predmetima kao što su Stanislav Galić i Dragomir Milošević (komandanti Sarajevsko-romanijskog korpusa VRS), MKSJ je utvrdio da su ciljevi snajpera i granata bile civilne mete, uključujući djecu, bolnice, redove za vodu i hljeb – što direktno demantuje svaki pokušaj da se srpska opsada Sarajeva prikaže kao legitimna vojna operacija.

Presude jasno kvalifikuju opsadu Sarajeva kao sistematski teror nad civilnim stanovništvom – a to je definicija ratnog zločina i zločina protiv čovječnosti.

Herceg-Bosna i rukovodstvo HVO-a

U predmetu “Prlić i ostali”, Haški tribunal je 2017. godine pravosnažno osudio šest najviših političkih i vojnih lidera Herceg-Bosne i HVO-a zbog ratnih zločina, zločina protiv čovječnosti i udruženog zločinačkog poduhvata koji je uključivao i rukovodstvo Republike Hrvatske na čelu sa Franjom Tuđmanom.

  1. Jadranko Prlić, premijer Herceg-Bosne – osuđen na 25 godina zatvora.
  2. Bruno Stojić, Slobodan Praljak, Milivoj Petković, Valentin Ćorić, Berislav Pušić – osuđeni na kazne od 10 do 25 godina.

Sud je utvrdio da je cilj UZP-a bio etničko čišćenje Bošnjaka s teritorija tzv. Herceg-Bosne, kroz:

  • logore za Bošnjake (Dretelj, Heliodrom, Gabela),
  • prisilni rad,
  • masovne deportacije,
  • sistematske napade na civilna područja,
  • rušenje vjerskih objekata i kulturnih spomenika – uključujući Stari most u Mostaru.

Sud je izričito naveo da je rušenje Starog mosta čin kulturocida, simbolički dio zločinačkog projekta – jer je Most predstavljan kao simbol bošnjačke prisutnosti i suživota.

Da uaključaimo: Sarajevu sude – oni koji su presuđeni za zločine nad Sarajevom

Dok međunarodne presude označavaju opsadu Sarajeva i rušenje Mostara kao krunske zločine ratnih projekata RS-a i Herceg-Bosne, danas upravo oni čiji su politički mentori presuđeni za zločine pokušavaju Sarajevo predstaviti kao „anticivilizacijski slučaj“ ili čak kao antisemitizam.

No istina je jednostavna:
– Sarajevo je bilo pod opsadom – ne opsadnik.
– Sarajevo je pružalo utočište – ne logore.
– Sarajevo je branilo suživot – dok su ga drugi rušili.

Haške presude nisu samo pravda za žrtve – one su i historijska istina koja nikakvim današnjim etiketama ne može biti izbrisana.