admin
Više od 13 miliona KM donacija strankama za osam godina, dok su pojedini donatori u isto vrijeme dobijali višemilionske poslove sa javnim sektorom
Političke stranke u Bosni i Hercegovini primile su u posljednjih osam godina više od 13 miliona konvertibilnih maraka donacija, a značajan dio tog novca dolazio je od privatnih preduzeća koja su kasnije dobijala vrijedne ugovore kroz javne nabavke.
Na to ukazuje analiza Transparency Internationala u BiH, zasnovana na podacima platforme Integrity Watch BiH. Prema tim podacima, od 2019. do 2025. godine dodijeljena su čak 32.973 tendera ponuđačima koji su finansijski pomagali političke stranke.
Analiza pokazuje da su pojedini donatori nakon uplata strankama dobijali javne ugovore višestruko veće vrijednosti od samih donacija, što otvara pitanje mogućeg uticaja političkog finansiranja na raspodjelu javnog novca.
Među najvećim političkim donatorima navodi se Azmir Husić, vlasnik kompanije „Heez transport“, koji je krajem 2022. godine uplatio 50.000 KM Stranci demokratske akcije (SDA). Prethodno je istim iznosom pomagao i Pokret demokratske akcije (PDA).
U periodu nakon prelaska u SDA, „Heez transport“ počeo je dobijati milionske ugovore u Rudniku uglja Kreka, uglavnom za najam rudarske mehanizacije. Od januara 2022. godine do danas sklopljeni su deseci poslova ukupne vrijednosti veće od 10,6 miliona KM, uključujući i ugovor za otkopavanje otkrivke vrijedan 5,24 miliona KM.
Kao primjer navodi se i kompanija „Braco i Sinovi“ iz Brčko distrikta. Njen vlasnik Željko Vrkačević u dva navrata je donirao ukupno 13.000 KM Ujedinjenoj Srpskoj. Istovremeno je njegova firma Vladi Republike Srpske prodala kazino hotel „Theatrum“ u Brčkom za 36 miliona KM, nakon čega je objekat preuređen u „Srpsku kuću“.
Posebno se ističe i slučaj kompanije „Šumil“ iz Kozarske Dubice. Njen vlasnik Milan Šuvak jedan je od najvećih finansijera Narodne partije Srpske (NPS), a donacije daje kao fizičko lice. Tokom 2022. godine uplatio je 19.990 KM, dok je njegova firma od banje Mlječanica dobila poslove vrijedne oko 18 miliona KM, uključujući građevinske radove, rekonstrukcije i nabavke.
Transparency International podsjeća da je zakonom zabranjeno finansiranje političkih stranaka od strane firmi koje direktno posluju sa organima izvršne vlasti. Zbog brojnih prijava Centralnoj izbornoj komisiji BiH, pojedine stranke ranije su morale vraćati donacije, nakon čega su pravna lica gotovo nestala iz finansijskih izvještaja političkih partija.
Funkcioneri preuzeli ulogu glavnih donatora
Podaci za 2025. godinu pokazuju da su privatne kompanije uglavnom prestale javno finansirati političke stranke, dok su glavnu ulogu preuzeli stranački funkcioneri i javni zvaničnici.
Tokom prošle godine političkim partijama donirano je ukupno 2,26 miliona KM kroz 1.366 pojedinačnih donacija. Najveći dio tog novca završio je kod stranaka iz Republike Srpske, koje su prikupile oko 1,8 miliona KM, dok su stranke iz Federacije BiH primile približno 465.000 KM.
Najviše donacija prikupio je Savez nezavisnih socijaldemokrata (SNSD), koji je kroz 197 donacija prikupio 427.220 KM. Najveći pojedinačni donator bio je Zoran Tegeltija, direktor Uprave za indirektno oporezivanje BiH, sa uplatom od 10.000 KM.
Na drugom mjestu po visini prikupljenih donacija nalazi se Socijalistička partija sa 317.765 KM, dok je Narodni front Jelene Trivić prikupio 252.725 KM.
Slijede Ujedinjena Srpska sa 217.376 KM donacija i Republička stranka Srpske sa 182.525 KM.
Kada je riječ o strankama sa sjedištem u Federaciji BiH, najviše donacija prikupio je HDZ BiH sa 156.433 KM. Najveći pojedinačni donator bio je Mijo Stanić, ministar finansija Posavskog kantona.
SDA je druga po visini donacija među strankama iz Federacije BiH sa prikupljenih 90.116 KM. Najveći pojedinačni donator bio je federalni zastupnik Salko Zildžić sa 10.000 KM, dok je ova stranka jedna od rijetkih koja je i dalje primala donacije privatnih preduzeća.
Značajnije donacije tokom prošle godine zabilježila je i stranka Snaga naroda, koju predvodi Ramo Isak.
SDA i SNSD prednjače po ukupnim donacijama
Kada se saberu podaci od 2018. godine do danas, najviše donacija prikupila je SDA – ukupno 2,32 miliona KM.
Na drugom mjestu nalazi se SNSD sa gotovo 1,2 miliona KM donacija, dok je treća Ujedinjena Srpska sa približno istim iznosom.
Zanimljivo je da se među većim donatorima pojavljuju i političke stranke. Tako je Narodni demokratski pokret (NDP) tokom 2022. godine u dva navrata donirao ukupno 45.000 KM Socijalističkoj partiji.
Platforma Integrity Watch BiH, pored finansiranja političkih stranaka, prati i javne nabavke, imovinske kartone izabranih zvaničnika te druge podatke koji omogućavaju javnosti uvid u način trošenja javnog novca, dodjelu javnih ugovora i transparentnost rada institucija u Bosni i Hercegovini.
