Car koji je obnovio Jerusalemski hram danas se u izraelsko-iranskom sukobu često posmatra kroz prizmu potpuno različitih političkih narativa

U savremenom svijetu Iran i Izrael nalaze se na suprotnim stranama dubokog političkog i geopolitičkog sukoba. Iran podržava različite pokrete koji se protive izraelskoj politici, dok izraelsko rukovodstvo Iran vidi kao jednu od najvećih prijetnji svojoj sigurnosti.

Međutim, prije više od 2.500 godina odnos između drevne Persije i jevrejskog naroda bio je potpuno drugačiji. U vrijeme kada je Persijsko carstvo bilo najveća sila svijeta, jedan persijski vladar ostao je zapisan u jevrejskoj tradiciji kao zaštitnik i obnovitelj – Kiro Veliki.

Drevna Persija bila je područje koje se uglavnom poklapa s današnjim Iranom. Upravo iz tog prostora potekao je vladar koji je, prema biblijskim zapisima, omogućio Jevrejima povratak iz babilonskog ropstva i obnovu Hrama u Jerusalemu.

Razaranje Prvog hrama i babilonsko izgnanstvo

Prvi hram u Jerusalemu, poznat kao Solomonov hram, sagrađen je prema biblijskoj tradiciji u 10. stoljeću prije nove ere i predstavljao je središte jevrejskog vjerskog života.

Godine 586. prije nove ere novobabilonski kralj Nabukodonosor II osvojio je Jerusalim, uništio hram i veliki broj stanovnika Judeje odveo u Babilon.

Za Jevreje je to bio jedan od najvećih istorijskih lomova – gubitak države, svetinje i prisilno izgnanstvo.

Međutim, samo nekoliko decenija kasnije dolazi do velikog preokreta.

Kiro Veliki – persijski car koji je promijenio sudbinu Jevreja

Godine 539. prije nove ere persijski car Kiro Veliki osvaja Babilon i ruši vlast njegovih kraljeva. Umjesto politike prisilne asimilacije, Persijanci uvode drugačiji model upravljanja: dozvoljavaju narodima u svom ogromnom carstvu da obnove svoje hramove i njeguju vlastitu tradiciju.

Prema Knjizi o Ezri u Starom zavjetu, Kiro izdaje ukaz kojim dopušta Jevrejima povratak u Jerusalim i obnovu Hrama.

Zbog toga je Kiro u jevrejskoj tradiciji ostao upamćen kao jedan od rijetkih stranih vladara koji je imao pozitivnu ulogu u njihovoj istoriji.

Persija i Jerusalim: obnova uz podršku velikog carstva

Važno je naglasiti da Kiro nije lično gradio Drugi hram, niti postoje istorijski dokazi da su ga gradili isključivo persijski ili egipatski inženjeri.

Obnova je započela nakon povratka prognanika, a završena je oko 515. godine prije nove ere, za vrijeme persijskog kralja Darija I.

Ipak, bez političke odluke Persijskog carstva teško bi bilo moguće da do obnove uopšte dođe.

Persijska administracija obezbijedila je okvir u kojem su lokalne zajednice mogle obnoviti svoje svetinje.

Kako je nastala veza između Persije i jevrejske istorije?

Za razliku od Babilonaca, koji su razorili Jerusalim i odveli stanovništvo u ropstvo, Persijanci su omogućili povratak i obnovu.

Zbog toga se u mnogim istorijskim analizama Kiro Veliki navodi kao primjer vladara koji je koristio toleranciju prema različitim narodima kao način upravljanja carstvom.

Njegova politika nije bila zasnovana na modernom konceptu ljudskih prava, ali je za tadašnje vrijeme predstavljala značajnu promjenu.

Ironija istorije: Iran nekada saveznik obnove, danas protivnik Izraela

Istorija često pokazuje koliko se odnosi među narodima mogu promijeniti.

Drevna Persija, čiji je nasljednik današnji Iran, u jednom periodu bila je sila koja je pomogla obnovu jevrejskog vjerskog centra u Jerusalemu.

Danas, međutim, Islamska Republika Iran i država Izrael vode dugotrajan politički i sigurnosni sukob.

Nakon osnivanja države Izrael 1948. godine odnosi su se mijenjali. Iran je prije Islamske revolucije 1979. godine imao diplomatske odnose s Izraelom, ali nakon dolaska ajatolaha na vlast odnosi su potpuno prekinuti. Nova iranska politika zauzela je izrazito protivljenje Izraelu, dok Izrael Iran smatra prijetnjom zbog njegovog nuklearnog programa, regionalnog uticaja i podrške antiizraelskim organizacijama.

Od Kira do danas – ista zemlja, potpuno drugačija politika

Današnji Iran i drevna Persija nisu ista politička država, ali historijska veza postoji kroz prostor, kulturu i nasljeđe.

Priča o Kirovoj odluci da omogući obnovu Hrama podsjeća da odnosi između naroda nisu uvijek bili isti kao danas.

Historija pokazuje da su se savezništva, neprijateljstva i politički interesi mijenjali kroz vijekove.

Vladar iz drevne Persije ostao je zapamćen u jevrejskoj tradiciji kao zaštitnik obnove, dok se moderna politika između Irana i Izraela nalazi u jednom od najdubljih sukoba savremenog Bliskog istoka.

Ista zemlja koja je nekada omogućila obnovu Jerusalema danas se nalazi u centru jednog od najvećih političkih sporova oko budućnosti tog istog prostora.

Istraživanje i analiza: LuPortal