admin
Analiza Transparency Internationala u BiH otkriva višemilionske poslove političara sa javnim institucijama i preduzećima
Javna preduzeća i institucije u Bosni i Hercegovini godinama sklapaju milionske ugovore sa firmama čiji su vlasnici ili suvlasnici izabrani politički funkcioneri. Prema podacima platforme Integrity Watch BiH, takve firme su od 2019. do 2025. godine dobile čak 3.237 ugovora, pri čemu je značajan broj poslova realizovan kroz direktne sporazume – postupak koji se često smatra najmanje transparentnim oblikom javnih nabavki.
Analiza Transparency Internationala u BiH pokazuje da se javni novac godinama slijeva u kompanije povezane sa političarima, dok sistem kontrole sukoba interesa ostaje slab i nedovoljno efikasan.
Firma Edina Vikala među rekorderima
Prema podacima platforme Integrity Watch, firma „Elvik“ iz Srebrenika, u vlasništvu zastupnika SDA u Skupštini Tuzlanskog kantona Edina Vikala, nalazi se među kompanijama koje su ostvarile najveću vrijednost ugovora sa javnim sektorom.
Najveći posao sklopljen je u julu 2023. godine sa Elektrodistribucijom Tuzla, kada je kao dio grupe ponuđača učestvovala u ugovoru vrijednom gotovo četiri miliona KM za građevinske i elektromontažne radove na području Gračanice, Gradačca i Srebrenika.
Godinu kasnije uslijedio je novi ugovor vrijedan više od 1,6 miliona KM, dok je još 2019. godine ista firma dobila posao vrijedan više od 827 hiljada KM. Ukupna vrijednost ugovora koje je „Elvik“ realizovao sa javnim sektorom procjenjuje se na oko 9,4 miliona KM.
Milionski poslovi firme ministra Sevlida Hurtića
Među kompanijama koje intenzivno posluju sa državom nalazi se i firma „Nam“ iz Tuzle, čiji je vlasnik ministar za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine Sevlid Hurtić.
Ova kompanija je sa Ministarstvom obrazovanja i nauke Tuzlanskog kantona 2022. godine potpisala ugovor za nabavku udžbenika vrijedan više od 2,6 miliona KM. Već naredne godine uslijedio je novi ugovor vrijedan gotovo milion KM.
Značajan posao realizovan je i sa Federalnim ministarstvom za izbjeglice i raseljena lica, koje je za nabavku udžbenika učenicima povratnicima izdvojilo više od 739 hiljada KM.
Transparency International BiH je 2023. godine prijavio Hurtića zbog mogućeg sukoba interesa, a tokom prošle godine izrečena mu je novčana sankcija kroz umanjenje dijela plate. Ukupna vrijednost poslova koje je njegova firma dobila od države premašuje osam miliona KM.
Poslovi za firme lokalnih vijećnika i odbornika
Među firmama koje redovno dobijaju javne ugovore nalazi se i preduzeće „HNR“ iz Kalesije, povezano sa vijećnikom Naroda i pravde u Kalesiji Nihadom Hamzićem.
Ova kompanija je prošle godine, kao dio grupe ponuđača, učestvovala u ugovoru vrijednom šest miliona KM za obnovu i izgradnju objekata povratnika. Pored toga, sklapala je i ugovore sa Općinom Kalesija za izgradnju vodovodne mreže i radove na sportskoj dvorani.
Milionske isporuke mesa državnim institucijama
Vlasnik kompanije Industrija mesa „Semić“, vijećnik SDA u Visokom Esad Semić, takođe se nalazi među funkcionerima čije firme posluju sa državom.
Njegova kompanija je sa Ministarstvom odbrane BiH 2023. godine potpisala ugovor za nabavku svježeg mesa vrijedan više od 706 hiljada KM. Krajem prošle godine uslijedio je i posao sa Kazneno-popravnim zavodom Sarajevo vrijedan preko 830 hiljada KM za nabavku mesa i mesnih prerađevina.
Ugovori za zaštitarske usluge
Firma „BH Sigurnost“ iz Tuzle, čiji je jedan od vlasnika zastupnik u Skupštini Tuzlanskog kantona Smajo Mandžić, takođe je ostvarila značajne ugovore sa javnim sektorom.
Sa BH Poštama kompanija je 2020. godine zaključila ugovor vrijedan više od pola miliona KM za zaštitarske usluge, dok je sličan posao dobila i 2022. godine.
Poslovi sa „Šumama Srpske“
Među političarima koji posluju sa javnim preduzećima nalazi se i odbornik SDS-a u Kalinoviku Duško Stanić. Njegova firma „MD“ ove godine je ugovorila dva posla sa ŠG „Zelengora“ Kalinovik ukupne vrijednosti 478 hiljada KM za sječu i izradu šumskih drvnih sortimenata.
Prema dostupnim podacima, vrijednost ranijih ugovora koje je ova firma dobila od „Zelengore“ prelazi dva miliona KM.
Od firmi koje značajno posluju sa državom izdvaja se i „Drvo promet Đurić“ iz Kneževa, u vlasništvu odbornika Socijalističke partije Srpske Manojla Đurića, sa ugovorima vrijednim oko dva miliona KM.
Slabe kontrole sukoba interesa
Transparency International BiH upozorava da zakoni o sukobu interesa na svim nivoima vlasti formalno zabranjuju firmama u vlasništvu izabranih zvaničnika poslovanje sa državom. Međutim, u Federaciji BiH od 2013. godine ne postoji funkcionalno tijelo koje bi dosljedno nadziralo provođenje tih odredbi, dok se u Republici Srpskoj zbog restriktivnog tumačenja propisa izriče veoma mali broj sankcija.
Platforma Integrity Watch BiH omogućava građanima da prate dodjelu javnih ugovora, identifikuju povezanost između političkih funkcionera i privatnih kompanija te analiziraju moguće slučajeve sukoba interesa, korupcije i nezakonitog uticaja na trošenje javnog novca.
Podaci koje je objavio Transparency International BiH pokazuju da je tokom posljednjih godina izgrađen obrazac u kojem kompanije povezane sa političarima redovno učestvuju u javnim nabavkama i ostvaruju milionske prihode iz budžeta, što dodatno otvara pitanje efikasnosti sistema kontrole sukoba interesa i transparentnosti trošenja javnih sredstava.
