admin
Operacija „Kontrola“ protiv moćnog kriminalnog sindikata Comando Vermelho u favela kompleksima Alemão i Penha prerasla u oružani sukob nezapamćenih razmjera — UN traži istragu, dok vlasti tvrde da je riječ o borbi protiv “narkoterorizma”.
Krvava ofenziva u prijestolnici kontrasta
U utorak, 28. oktobra 2025. godine, u Rio de Janeiru je sprovedena jedna od najvećih i najkrvavijih policijskih operacija u modernoj historiji Brazila. U akciji nazvanoj “Operação Contenção” (Operacija Kontrola), koja je imala za cilj razbijanje kriminalnog sindikata Comando Vermelho (Crveni komando), poginulo je najmanje 64 osobe, uključujući četiri policajca, dok je 81 osumnjičenik uhapšen.
Guverner Rio de Janeira Cláudio Castro izjavio je da je u operaciji učestvovalo oko 2.500 pripadnika policije, vojske i specijalnih jedinica, uz podršku oklopnih vozila, helikoptera i dronova. Cilj akcije bio je izvršiti 250 naloga za hapšenje i zaplijeniti arsenal oružja i narkotika koji kontrolira Comando Vermelho — najmoćniji kriminalni kartel u Brazilu.
“Stojimo čvrsto suočeni s narkoterorizmom,” napisao je Castro na društvenim mrežama, uz video koji prikazuje dron koji ispušta eksplozivni projektil, navodno korišten od strane kriminalaca. “Ovo nije običan kriminal — ovo je rat protiv države,” dodao je guverner.
Favela kao ratna zona
Operacija je sprovedena u sjevernim četvrtima Alemão i Penha, siromašnim i gusto naseljenim područjima u blizini međunarodnog aerodroma, poznatim kao uporišta Comando Vermelho. Tokom racije, svjedoci su prijavili intenzivne pucnjave, eksplozije i barikade, dok su kriminalne grupe koristile dronove s bombama i zapalile više vozila kako bi spriječile napredovanje policije.
Prema izvještajima Reutersa, AP-a i Al Jazeere, policija je zaplijenila najmanje 75 automatskih pušaka, eksplozive, komunikacijsku opremu i veće količine narkotika, dok su pojedini osumnjičeni pokušali pobjeći kroz improvizirane tunele ispod favela.
U sukobima su poginula četiri pripadnika sigurnosnih snaga, dok su deseci policajaca ranjeni. Vlasti tvrde da su 60 poginulih bili članovi bande, ali lokalne organizacije upozoravaju da među ubijenima može biti i civilnih žrtava, što bi moglo dodatno zakomplicirati slučaj.
Politička poruka i međunarodne reakcije
Operacija “Kontrola” dogodila se samo nekoliko dana prije početka COP30 klimatskog samita u brazilskom gradu Belemu, gdje će se okupiti svjetski lideri. Grad Rio je u istom periodu domaćin C40 samita gradonačelnika i ceremonije dodjele Earthshot nagrada, što je dodatno podiglo osjetljivost trenutka.
Opozicija i organizacije za ljudska prava tvrde da se racije poput ove pojačavaju pred velike međunarodne događaje, kako bi vlast pokazala “čvrstu ruku”, dok cijenu plaćaju siromašni stanovnici favela.
“Ovo je tragedija, ne borba protiv kriminala. Masakri u siromašnim zajednicama ne donose sigurnost,” izjavila je Elisa Oliveira, aktivistkinja iz organizacije “Red de Justiça”.
Ured Ujedinjenih nacija za ljudska prava zatražio je nezavisnu međunarodnu istragu o okolnostima racije, navodeći “zabrinjavajući broj poginulih” i “moguće kršenje prava na život”.
Ministar pravde Brazila Ricardo Lewandowski potvrdio je da federalna vlada nije bila unaprijed obaviještena o akciji te je izrazio zabrinutost zbog “pretjerane upotrebe sile i mogućih civilnih žrtava”.
Ko je Comando Vermelho?
Osnovan još 1970-ih u zatvorima Rija, Comando Vermelho (Crveni komando) izrastao je iz saveza političkih zatvorenika i kriminalaca, a danas je najmoćnija i najstarija kriminalna organizacija u Brazilu.
Njihova struktura obuhvata trgovinu drogom, oružjem, iznude i kontrolu teritorija unutar favela, dok su česti sukobi s rivalima poput Primeiro Comando da Capital (PCC). Organizacija ima značajan uticaj i u zatvorskom sistemu, a prema procjenama, kontrolira stotine kvartova u Riju i šire.
Vođa grupe u zoni Penha, Edgard “Doca” Alves de Andrade, bio je među glavnim metama operacije. Na njegovo hapšenje raspisana je nagrada od 100.000 reala (oko 17.000 eura), ali vlasti nisu potvrdile da je uhapšen.
Zabrinjavajući trend
Ovo nije prva racija s tragičnim bilansom u Riju.
- U maju 2021. u faveli Jacarezinho ubijeno je 28 ljudi, također tokom akcije protiv trgovine drogom.
- U julu 2022. u Complexo do Alemão poginulo je 18 osoba.
- Međunarodne organizacije kontinuirano upozoravaju na militarizaciju policije i neproporcionalnu silu u siromašnim zajednicama.
Prema Institutu za javnu sigurnost Rija, u protekle tri godine broj ubijenih tokom policijskih operacija porastao je za više od 40%, dok se u samo 5% slučajeva sprovodi istraga koja dovede do optužnice.
Između borbe i represije
Operacija “Kontrola” označava kulminaciju sukoba između države i organiziranog kriminala, ali i otvara novo poglavlje u raspravi o granicama sile i odgovornosti.
Za jedne, to je nužna odbrana društva od “narkoterorizma”, za druge – dokaz sistemskog nasilja nad siromašnima. Dok brazilske vlasti slave “pobjedu nad kriminalom”, međunarodna zajednica traži odgovore: koliko života još treba da se izgubi da bi Rio de Janeiro zaista postao siguran grad?
Izvori: Reuters, Al Jazeera, AP News, Washington Post, El País, Sky News
