Kombinacija geopolitičkih sukoba, poremećaja na tržištu LNG-a i strateških poteza Rusije dovela je Evropu u jednu od najosjetljivijih energetskih situacija posljednjih godina.

Aktuelna situacija na globalnom energetskom tržištu sve više poprima obrise „savršene oluje“, u kojoj se prepliću ratni sukobi, poremećaji u snabdijevanju i strateški interesi velikih sila. Posebno je pogođena Evropa, koja se i dalje nalazi u procesu smanjenja zavisnosti od ruskog gasa.

Iranski faktor kao okidač krize

Rat koji uključuje Iran značajno je poremetio globalno tržište energenata. Hormuški moreuz, jedna od ključnih pomorskih ruta za transport nafte i gasa, praktično je blokiran za veliki dio brodskog saobraćaja.

Istovremeno, oštećenja velikih LNG postrojenja, poput Ras Laffana u Kataru, dodatno su smanjila globalnu ponudu tečnog prirodnog gasa.

Posljedice su već vidljive:

  • Cijene gasa u Evropi porasle su za više od 60% od početka eskalacije sukoba
  • Oko 20% globalne LNG ponude trenutno je izvan funkcije ili blokirano

U takvim okolnostima, čak i ograničene količine ruskog gasa koje stižu putem gasovoda TurkStream ponovo dobijaju na značaju za pojedine evropske ekonomije.

Rusija se okreće Aziji, ali uz prepreke

Rusija nastoji preusmjeriti svoje energetske tokove ka azijskim tržištima, ali taj proces nije jednostavan.

Glavni izazovi uključuju:

  • Nedostatak odgovarajuće infrastrukture i tankera za transport LNG-a
  • Potrebu za prilagođavanjem postojećih energetskih ruta

Ipak, Moskva koristi priliku da učvrsti svoju poziciju na azijskom tržištu, gdje su kupci spremni plaćati više cijene, posebno uoči planiranog potpunog prekida uvoza ruskog gasa u EU do 2027. godine.

Evropa između tranzicije i ranjivosti

Evropska unija je od 2022. godine značajno smanjila zavisnost od ruskog gasa – sa oko 45% na približno 10%. Međutim, završna faza energetske tranzicije pokazuje se kao najteža.

Posebno su izložene zemlje centralne Evrope, poput Mađarske i Slovačke, koje i dalje u velikoj mjeri zavise od ruskih energenata. Za njih bi nagli prekid isporuke predstavljao ozbiljan ekonomski udar.

Dodatni pritisak dolazi i od novih mjera EU, uključujući zabranu ruskog LNG-a za kratkoročne ugovore koja stupa na snagu 25. aprila 2026. godine.

Paradoks na tržištu gasa

Uprkos političkoj retorici i planovima o potpunom prekidu saradnje, podaci iz prvog kvartala 2026. godine pokazuju suprotan trend – isporuke ruskog LNG-a Evropi porasle su za 17% u odnosu na isti period prethodne godine.

Ovaj paradoks ukazuje na složenost energetske tranzicije i činjenicu da Evropa, uprkos strateškim ciljevima, još uvijek nije u potpunosti spremna da se odrekne ruskih energenata bez ozbiljnih posljedica po svoju ekonomiju.